Συντάξεις δημοσίου και ιδιωτικού τομέα – Διευρύνεται το χάσμα

28/01/2025ΑσφάλισηΈρευνα

Συντάξεις δημοσίου και ιδιωτικού τομέα – Διευρύνεται το χάσμα

Το ψαλίδι μεταξύ των συντάξεων του δημοσίου και των νέων συντάξεων του ιδιωτικού τομέα διευρύνεται συνεχώς.

Αποκαλυπτικά στοιχεία για το συνταξιοδοτικό χάσμα, καθώς και για το φαινόμενο των φτωχών συνταξιούχων, παρουσιάζει η πολυσέλιδη έρευνα των Αλέξη Μητρόπουλου, καθηγητή ΕΚΠΑ και προέδρου της ΕΝΥΠΕΚΚ, και της διδάκτορα-δικηγόρου Αγγελικής Μητροπούλου.

Σύμφωνα με την έρευνα, οι νέοι συνταξιούχοι του ιδιωτικού τομέα λαμβάνουν πλέον λιγότερο από τα 2/3 της σύνταξης που λαμβάνουν οι συνομήλικοί τους συνταξιοδοτούμενοι από το δημόσιο. Ειδικότερα, το ενιάμηνο του 2024, οι νέες συντάξεις του ιδιωτικού τομέα ήταν κατά μέσο όρο χαμηλότερες κατά 37,17% σε σύγκριση με αυτές του δημοσίου. Το 2023, η διαφορά ήταν 36,41%, ενώ το 2022 ήταν 29,44%.

Τα στοιχεία αυτά δεν εκπλήσσουν, δεδομένου ότι οκτώ στους δέκα χαμηλοσυνταξιούχους προέρχονται από τον ιδιωτικό τομέα. Η έρευνα προβλέπει ότι το 2028 ο μέσος όρος των νέων κύριων συντάξεων θα είναι μεταξύ 700 και 800 ευρώ, ποσό που βρίσκεται κάτω από τον κατώτατο μισθό και δεν επαρκεί για τη διασφάλιση αξιοπρεπούς διαβίωσης.

Η ΕΝΥΠΕΚΚ έχει επισημάνει ότι η μείωση των μισθών στον ιδιωτικό τομέα κατά την περίοδο των μνημονίων και της πανδημίας έχει άμεσα αρνητικές επιπτώσεις στο ύψος των νέων συντάξεων, ιδίως από το 2019 και έπειτα, μιλώντας για “ρήτρα βουλγαροποίησης” των μισθών σύμφωνα με τις ρυθμίσεις του δεύτερου μνημονίου (Ν4046/2012), που στόχευε στη μείωση του μοναδιαίου κόστους εργασίας κατά 15% για την “αποκατάσταση της ανταγωνιστικότητας”.

Τα στοιχεία του ΗΛΙΟΣ για τον Σεπτέμβριο του 2024 αποκαλύπτουν μια σημαντική διαφορά στις μέσες δαπάνες σύνταξης ανάμεσα στους συνταξιούχους του ιδιωτικού και του δημόσιου τομέα στην Ελλάδα. Συγκεκριμένα, ο μέσος όρος δαπάνης σύνταξης για τους συνταξιούχους του ιδιωτικού τομέα ήταν 741,69 ευρώ, ενώ για τους συνταξιούχους του Δημοσίου ανήλθε σε 1.134,37 ευρώ, καταγράφοντας μια διαφορά των 392,68 ευρώ ή 34,60%.

Συντάξεις δημοσίου και ιδιωτικού τομέα – Διευρύνεται το χάσμα

Η σημαντική αυτή διαφορά του 34,6% στις συντάξεις των δύο κύριων φορέων ασφάλισης της χώρας επισημαίνει την ύπαρξη συνταξιούχων ‘δύο ταχυτήτων’ και προκαλεί ανησυχία, κατά τους ερευνητές.

Παράλληλα, τα στοιχεία του ΗΔΙΚΑ/ΗΛΙΟΣ δείχνουν ότι το 57,1% των συνταξιούχων λαμβάνει μεικτές συντάξεις μέχρι 1.000 ευρώ (949 ευρώ καθαρά), το 38,2% μέχρι 700 ευρώ μεικτά (658 ευρώ καθαρά) και το 19,7% μέχρι 500 ευρώ μεικτά (470 ευρώ καθαρά). Η μέση κύρια σύνταξη ανέρχεται σε 823,08 ευρώ μεικτά (773,69 ευρώ καθαρά), κατατάσσοντας την ως τη χαμηλότερη μεταξύ των χωρών της ΟΝΕ. Η μέση επικουρική σύνταξη είναι 196,7 ευρώ μεικτά (185 ευρώ καθαρά) και το μέσο μέρισμα ανέρχεται σε 102,57 ευρώ μεικτά (105,43 ευρώ καθαρά).

Η πρόσφατη έρευνα που διενήργησαν οι Αλέξης και Αγγελικής Μητρόπουλου αναλύει τις αιτίες που οδήγησαν στην κατάρρευση των νέων συντάξεων και εντοπίζει την πρωταρχική υπαίτια στη λεγόμενη «ρήτρα Βουλγαρίας». Αυτή η ρήτρα αναφέρεται στις ρυθμίσεις του δευτέρου μνημονίου που επιδίωξαν τη σύγκλιση του κατώτατου μισθού της Ελλάδας με τις μισθολογικές συνθήκες συγκρίσιμων με εμάς οικονομιών, όπως της Κεντρικής και Νοτιοανατολικής Ευρώπης και της Πορτογαλίας.

Αυτή η προσπάθεια για σύγκλιση περιλάμβανε τις μνημονιακές περικοπές στον κατώτατο μισθό, την ηλικιακά διακριτική θέσπιση υποκατώτατου μισθού για νέους κάτω των 25 ετών, την κατάργηση επιδομάτων, το πάγωμα των τριετιών έως ότου η ανεργία πέσει κάτω από 10% κ.ά.

Προστίθενται οι διατάξεις του νόμου Κατρούγκαλου (4387/2016) και του νόμου Βρούτση (4670/2020), ιδίως ο νέος τρόπος υπολογισμού των συντάξεων που εισήγαγαν αυτοί οι νόμοι. Επιπλέον, το «κουτσό» ξεπάγωμα των τριετιών το 2023 που αποδείχθηκε ανεπαρκές για την κάλυψη των απωλειών από το 2012 έως το 2023, συνέβαλε στη διαγραφή προϋπηρεσίας που επηρέασε τα εισοδήματα και τις συντάξεις.

Η έρευνα καταδεικνύει πώς η καθίζηση των μισθών στον ιδιωτικό τομέα, ο συνδυασμός της ελαστικής εργασίας με την ανασφάλιστη και υποδηλωμένη εργασία, καθώς και η παγίδευση των μισθών σε χαμηλά επίπεδα λόγω πληθωρισμού, έχουν άμεσο και αρνητικό αντίκτυπο στις ασφαλιστικές εισφορές και στο μέλλον των συντάξεων.